معرفی سیاست‌نامه تأمین مالی پروژه‌ها با بلاکچین در ایران؛ راهکاری نوین برای عبور از تحریم‌ها
امروزه شرکت‌های ایرانی در مسیر رشد و توسعه با چالش‌های متعددی در زمینه تأمین مالی مواجه‌اند. تحریم‌های بین‌المللی، قطع ارتباط با سیستم سوئیفت، نوسانات ارزی و محدودیت‌های نظام بانکی سنتی، دسترسی بنگاه‌ها به منابع مالی را به شدت دشوار کرده است. در این میان، فناوری‌های مالی نوین (فین‌تک) و به‌طور خاص «بلاکچین» و «توکن‌سازی»، افق‌های تازه‌ای را پیش روی اقتصاد کشور گشوده‌اند. سیاست‌نامه «تأمین مالی پروژه‌ها با بلاکچین در ایران» با نگاهی کارشناسانه، ضمن آسیب‌شناسی وضعیت موجود، مدلی عملیاتی و بومی برای حل این معضل ارائه می‌دهد.
فرصت‌ها و چالش‌های پیش رو
توکن‌سازی با تبدیل دارایی‌های فیزیکی و مالی به توکن‌های دیجیتال، فرآیند تأمین مالی را تسهیل می‌کند، شفافیت را به ارمغان می‌آورد و موانع ورود به بازار سرمایه را کاهش می‌دهد. در شرایط تحریمی، بلاکچین می‌تواند به عنوان تسهیل‌گر تبادلات مالی بین‌المللی و راهی برای جذب سرمایه‌های خارجی عمل کند. با این حال، سیاست‌گذاران در سال‌های گذشته به دلایلی همچون نگرانی از خروج سرمایه، نبود قوانین شفاف و عدم درک صحیح از مزایای این فناوری، رویکردی محافظه‌کارانه و محدودکننده اتخاذ کرده‌اند.
پیشنهاد کلیدی: ایجاد شبکه بلاکچین تأمین مالی مستقل از بانک
نوآوری اصلی این سیاست‌نامه، پیشنهاد ایجاد یک «شبکه بلاکچین تأمین مالی غیربانک‌محور» است. این شبکه یک پلتفرم غیرمتمرکز با نظارت نهادهای حاکمیتی (بانک مرکزی یا وزارت اقتصاد) است که بر اساس عقود اسلامی عمل می‌کند.
این شبکه با بهره‌گیری از دفتر کل توزیع‌شده، امنیت و شفافیت بالایی ایجاد کرده و نیازی به واسطه‌های سنتی ندارد. برای تأیید تراکنش‌ها در این شبکه از مکانیزم اثبات سهمی و معماری تحمل خطای بیزانس استفاده می‌شود که ضمن کاهش مصرف انرژی، امنیت را تضمین می‌کند. تاییدکنندگان (نودهای) شبکه ترکیبی از نهادهای حاکمیتی (مانند نمایندگان قوه قضاییه، مجلس و دولت) و نهادهای غیرحاکمیتی (مانند اتاق بازرگانی و یک کارگزاری مورد تایید از سازمان بورس) خواهند بود.
چهار سناریوی عملیاتی برای پروژه‌های پتروشیمی
نویسندگان این سیاست‌نامه، کاربرد این شبکه را در قالب یک نمونه فرضی (ساخت مجتمع پتروشیمی) در چهار سناریو تبیین کرده‌اند:
- تأمین مالی سرمایه در گردش برای پروژه‌های پتروشیمی بدون دریافت سهام
- عرضه عمومی توکن شده با پشتوانه سهام
- ساخت مجتمع پتروشیمی با سرمایه‌گذاری شرکتی
- پیش‌فروش محصولات برای تامین مالی
برای اجرایی شدن موفق این مدل، سیاست‌گذاران باید گام‌های زیر را بردارند:
- تعریف زمین بازی: تدوین قوانین شفاف برای حوزه‌های نوظهور مانند بلاکچین
- معماری بوم: طراحی معماری بلاکچین متناسب با نیازها و اهداف داخلی.
- درس‌گیری از تجربیات: استفاده از دستاوردهای پروژه‌های داخلی موفق مانند ققنوس، نوبیتکس و ...
- جلوگیری از انحصار: مراقبت از اینکه نظام بانکی سنتی به عنوان یک واسطه جدید، مانع از تحقق اهداف اصلی این فناوری نشود.
ترکیب فناوری بلاکچین با مکانیزم‌های مالی اسلامی، پتانسیل بالایی برای تحول در نظام تأمین مالی ایران به ویژه در دوران تحریم دارد. با تدوین مقررات هوشمند و ایجاد زیرساخت‌های مناسب، می‌توان از این فناوری به عنوان یک ابزار قدرتمند برای جذب سرمایه، افزایش شفافیت و پویایی اقتصاد کشور بهره برد.
