ارتقا ظرفیت جذب برای توسعه اقتصاد دانش بنیان ضروری است؛ عدم شکل گیری چرخه ظرفیت جذب در اقتصاد ایران

تاریخ : 1395/12/21

تعداد بازدید : 200

0 امتیاز از 0 رای

دهمین نشست تخصصی اقتصاد دانش بنیان با موضوع «حکمرانی، ظرفیت جذب و نوآوری های فناورانه» در محل پژوهشکده مطالعات فناوری با حضور اساتید و پژوهشگران برگزار شد. دکتر علی دینی ترکمانی در این نشست مطرح کرد: چرخه ظرفیت جذب در کشور، ارتقاء بهره وری عوامل تولید و یادگیری و همپایی فناورانه در اقتصاد ایران شکل نگرفته است تا بتوان نتایج مطلوب آن، از جمله تولید و صادرکردن کالای دانش بنیان را مشاهده کرد.

در آغاز این نشست، روح الله ابوجعفری مدیر گروه اقتصاد دانش بنیان پژوهشکده مطالعات فناوری گفت: یکی از اهداف این نشست، نزدیک کردن حوزه های اقتصادی و اساتید آن، به بحث اقتصاد دانش بنیان و حوزه سیاست گذاری علم و فناوری است. معمولا در دانشگاه ها، نگاه اقتصادی از منظر اقتصاد دانش بنیان صورت نمی گیرد زیرا گرایش های موجود در دانشگاه ها بیشتر از جنس گرایش اقتصاد نفت و اقتصاد کشاورزی است و گرایشی به نام اقتصاد نوآوری نداریم تا بتوان مفهوم  اقتصاد دانش بنیان را مورد بحث و بررسی قرار داد.

ابوجعفری گفت: در این نشست از آقای دکتر دینی که از اساتید اقتصاد نهادگرایی است، دعوت به عمل آوردیم تا با ارائه خود در خصوص ظرفیت جذب از منظر اقتصادی، بیشتر آشنا شویم. چون همین مفهوم در مدیریت فناوری نیز مطرح است تبیین آن از منظر اقتصادی برای سیاستگذاری در این زمینه راهگشاست.

در ادامه دکتر علی دینی ترکمانی عضو هیئت علمی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی به ارائه بحث خود پرداخت.

عدم شکل گیری چرخه ظرفیت جذب در اقتصاد ایران

دینی ترکمانی در ابتدا مطرح کرد: در سال های اخیر با توجه به سیاست های اقتصاد مقاومتی و سند چشم انداز کشور، به اقتصاد دانش بنیان توجه ویژه ای شده است اما در عمل، دسترسی به آن محقق نشده است. زیرا چرخه ظرفیت جذب در کشور، ارتقاء بهره وری عوامل تولید و یادگیری و همپایی فناورانه در اقتصاد ایران شکل نگرفته است تا بتوان نتایج مطلوب آن، از جمله تولید و صادرکردن کالای دانش بنیان را مشاهده کرد.

دینی ترکمانی ادامه داد: برای شکل گرفتن این چرخه، نظام نهادی و حکمرانی کشور-که از باورها و کدهای ذهنی و قوانین اساسی نشات گرفته است- باید تقویت شود. زیرا در کشور ما نظام نهادی و حکمرانی به لحاظ انگیزشی به گونه ای عمل می کند که اجازه نمی دهد سرمایه انسانی گذشته و حال جذب شوند و با انگیزه کافی شروع به کار کنند.

عضو هیئت علمی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی، محقق نشدن ظرفیت جذب در کشور را، نبود همکاری شبکه ای مناسب بین دانشگاه های کشور دانست و بیان کرد: همکاری شبکه ای بین دانشگاه های مختلف جهان در زمینه دانش، مسئله مهمی است که در چند سال گذشته به آن توجه ویژه ای شده است اما در دانشگاه ها، مراکز تحقیقاتی و بنگاه های ایران وضعیت مطلوبی وجود ندارد. نتیجه این بحث، محقق نشدن ظرفیت جذب در کشور است.

رویکردهای مختلف به تحولات فناورانه

دینی ترکمانی گفت: از منظر تئوری اقتصاد نئوکلاسیکی، تحولات فناورانه ریشه در تغییر و تحولات قیمت های نسبی و ورود و خروج بنگاه ها به بازار را دارد. زیرا با ورود بنگاه ها به بازار، رقابت به وجود می آید و موجب تحولات فناورانه و پایین آمدن هزینه تولید می شود.

وی در ادامه رویکردهای مختلف به تحولات فناورانه گفت: رویکرد تکاملی نهادگرایان به فناوری های نوآورانه این است که نوآوری های فناورانه طی یک فرآیند تکاملی، بسته به وجود شرایط زیرساختی چون سرمایه انسانی، هزینه های تحقیق و توسعه و کارآفرینان خلاق شکل می گیرد و زیرساخت اساسی تحولات فناورانه را به وجود می آورد. این رویکرد معتقد است که روند و شدت تحولات فناورانه را نه قیمت های نسبی عوامل تولید بلکه نظام ملی نوآوری و ظرفیت جذب مشخص می کند.

دینی ترکمانی بیان کرد: در رویکرد تکاملی به اقتصاد، نگاه اول شرایط تاریخی پدیده ها است که از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. به عبارتی دیگر، هر پدیده اجتماعی، در زمان و مکان خاصی شکل می گیرد و رشد و نمو پیدا می کند. لذا نمی توانیم تاریخ را کنار گذاشته و پدیده های اجتماعی را بدون آن تفسیر کنیم. جهان شمول نبودن پدیده های اجتماعی و اقتصادی از ویژگی مهم اهمیت تاریخ است. برای مثال، شرایط تاریخی پدیده ها و کشورها با هم متفاوت است لذا با اهمیت دادن به مسئله تاریخ، نظریه از حالت جهان شمول بودن خارج می شود.

وی افزود: اگر مروری بر تاریخ داشته باشیم، مشاهده می کنیم که فرآیند رشد و توسعه سیری تکاملی داشته است. به عنوان مثال، یادگیری در حین عمل و یادگیری اجتماعی، نااطمینانی ناشی از حوادث غیر مترقبه طبیعی و نااطمینانی فرآیندی و عقلانیت فرآیندی(دانش و اطلاعاتی که با درگیر شدن در فرآیندها به آن دسترسی پیدا می کنیم) از ویژگی های تکاملی بودن فرآیند رشد و توسعه است.

دینی ترکمانی در توضیح عقلانیت فرآیندی گفت: عقلانیت فرآیندی همان سازمان ها و تشکیلات سازمانی هستند، هر اندازه که سازمان ها قوی تر باشند، نشان دهنده قوی بودن عقلانیت فرآیندی آنها است که نتیجه آن، کم شدن ضریب خطا در تصمیم گیری ها است.

دینی ترکمانی در ادامه رویکرد تکاملی به اقتصاد بیان کرد: نگاه دوم این است که نهاد بازار، نهاد فارغ از قدرت نیست. به عبارتی دیگر، در ادبیات اقتصادی تصور اینگونه است که بازار تعیین کننده همه چیز است درحالیکه خود بازار وابسته به قوانین است و طبق آن قوانین شکل می گیرد.

دینی ترکمانی نگاه نهادی را به عنوان اینکه سنگ بنای سیاست ها هستند، سومین رویکرد تکاملی به اقتصاد معرفی و مطرح کرد: ایدئولوژی و باورها و کدهای ذهنی، تعیین کننده نهادها هستند و نهادها با قواعدی که دارند رفتارهای سازمانها و افراد را تعیین می کنند. این قواعد با تعیین نظام انگیزشی، چارچوب های سازمانی را مشخص کرده و در نهایت عملکرد اقتصادی و توسعه ای رخ می دهد. 

عضو هیئت علمی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی گفت: نظام نوآوری ملی به معنای شبکه ای از نهادهای خصوصی و عمومی است که در تعامل با یکدیگر، راه را برای انتقال و جذب و اشاعه فناوری های نوین فراهم می کند.

رابطه نظام حکمرانی و نظام نوآوری ملی

دینی ترکمانی مطرح کرد: بدون وجود نظام حکمرانی قوی (همان قواعد بازی، سنتها و نهادهایی است که اقتدار بر مبنای آن اعمال می شود) نظام نوآوری ملی و ظرفیت جذب شکل نخواهد گرفت. به عبارتی دیگر، نظام ملی نوآوری بر بستر نظام حکمرانی رشد می کند و رویکرد نظری با ویژگی های روش شناختی کل گرایانه و علیت انباشتی نظریه تکاملی به تحولات فناورانه است که باید ویژگی های زیر را داشته باشد:

دیوان سالاری قوی، برنامه ریزی راهبردی آینده نگر، قدرت های هم سنگ، مسئولیت پذیری و پاسخگویی، شفافیت

تعریف ظرفیت جذب

وی در ادامه گفت: ظرفیت جذب دو تعریف مرتبط باهم دارد:

اول، به معنای توانایی اقتصاد در سطح کلان در پیشبرد فرآیند انباشت سرمایه بدون فشارهای تورمی یا انجام سرمایه گذاری با بهره وری بالا است.

دوم، به معنای توانایی یک اقتصاد در سطح کلان یا یک بنگاه در سطح خرد در کسب و جذب و اشاعه دانش علمی و فنی رایج در مرزهای پیشرو جهانی در سطح ملی و بنگاهی است.

ظرفیت جذب و ارتقای یادگیری فناورانه

دینی ترکمانی گفت: ظرفیت جذب رشد یافته بنگاهی، موجب ارتقای یادگیری فناورانه و کسب و انتقال دانش علمی و فنی رایج در مرزهای پیشرو جهانی می شود. همچنین برای رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی و صادرات دانش بنیان، باید اصلاح باورها و کدهای ذهنی و قوانین اساسی و در نتیجه اصلاح نظام نهادی و حکمرانی و نظام انگیزشی مرتبط با آن انجام شود.


نظر شما